วันอาทิตย์ที่ 19 มกราคม พ.ศ. 2557
นิยายลา ฟลอร่า ตอน คนชาติเดียวกัน
ณ ห้องประชุมของโรงเรียน ลา ฟลอร่า บรรดานักเรียนเจ้าหญิงและเจ้าชายต่างมาชมการแสดงชุดต่าง ๆ ทุกคน ที่จริงเกือบทุกคนต่างรับชมการแสดงด้วยความสุข เว้นเพียงแต่สองคน คือ ทิวา และราตรี
เหมยฮัว "นี่ อาทิวา อาราตรี พวกลื๊อจะทำหน้าบึ้งไปถึงเมื่อไหร่กันน่อ?"
ยูริ "นั่นสิ เจ้าคะ ยูริพลอยไม่สบายใจไปด้วยเลยเจ้าค่ะ"
นาซิสซ่า "ทำหน้าหงิกหน้างอ ไม่หัวเราะ ไม่ปรบมือ เมื่อนักแสดงทำการแสดงเสร็จ ไม่มีมารยาทเลยนะพวกเธอนี่"
โรซารี่ "นี่พวกเธอสองคนมีปัญหาอะไรกันหรือเปล่า?"
ทิวา "ไม่ใช่เรื่องของเธอซักหน่อย" ทิวาพูดโดยไม่หันมามองหน้าโรซารี่
ราตรี "มิมีปัญหาอันใดดอก"
ยูริ "อย่าพึ่งทะเลาะกันตอนนี้เลยนะเจ้าคะ"
นาซิสซ่า "เฮ้อ! พวกเธอนี่คนชาติเดียวกันมาทะเลาะกันซะได้"
ครูวินเซนต์
"ต่อไปขอเชิญพบกับการแสดงการเล่านิทานและการเปลี่ยนใบหน้าของเพลโต นักเรียนเจ้าชายจากประเทศกรีซครับ"
เพลโต "กาลครั้งหนึ่งมีสะพานแห่งหนึ่งซึ่งทอดตัวข้ามหน้าผาอันสูงชัน ณ ที่แห่งนั้น มีแพะ ๒ ตัว ซึ่งมาจากคนละฟากของฝั่งหน้าผาต้องการเดินข้ามสะพานแห่งนั้นเพื่อไปยังอีกฝั่ง แต่สะพานนั้นสามารถข้ามได้เพียงแค่ตัวเดียว และแพะสองตัวนั้นต่างฝ่ายต่างก็ต้องการข้ามสะพานก่อนอีกตัวโดยไม่มีใครยอมใคร " เพลโตเปลี่ยนหน้าของตนเองให้กลายเป็นแพะหน้าบูดส่งเสียงคำราม
"เมื่อแพะทั้งสองตัวไม่สามารถตกลงกันได้จึงได้วิ่งเข้าหาและปะทะกันกลางสะพาน ด้วยความแคบของสะพานนั้นเอง เป็นเหตุให้แพะทั้งสองตัวต้องตกจากสะพานลงไปในเหวลึกและถึงแก่ความตายทั้งคู่"
เพลโตเปลี่ยนหน้าของตนให้กลายเป็นแพะหน้ายิ้ม ก่อนจะเล่าต่อไป
"ต่อมามีแพะอีกคู่หนึ่งจะข้ามสะพานอีกเหมือนกัน แพะทั้งสองตัวต่างมีความสุภาพและเกรงใจกันอย่างดียิ่ง ต่างฝ่ายต่างเชื้อเชิญให้อีกฝ่ายข้ามสะพานมาก่อน แต่ก็ไม่มีฝ่ายใดยอมข้ามสะพานมาเสียที ผลก็คือ ไม่มีแพะตัวใดที่ได้ข้ามสะพานอีกเช่นกัน"
"หลังจากนั้นมีแพะอีกคู่หนึ่งเดินมาจะข้ามสะพานนั้นอีกเช่นกัน แพะตัวแรกกล่าวเชิญว่า 'ขอให้ท่านผู้มีเขางามจงข้ามสะพานมาก่อนเถิด เราจะขอข้ามทีหลังท่าน' แพะตัวที่สองจึงกล่าวตอบว่า 'ขอบคุณท่านผู้มีขนงาม ข้าพเจ้าขอรับน้ำใจจากท่าน' แล้วแพะตัวที่สองก็เดินข้ามสะพานไปจนถึงอีกฝาก ซึ่งแพะตัวแรกยืนอยู่ แล้วแพะตัวแรกก็จึงเดินข้ามสะพานไปอีกฝั่ง"
ิเพลโตเปลี่ยนหน้ากลับมาเป็นของตนเองเหมือนเดิมก่อนจะสรุปว่า "นิทานเรื่องนี้สอนให้รู้ว่า การเอาชนะคะคานกันโดยไม่ยอมกัน ย่อมก่อให้เกิดความพินาศแก่ทั้งสองฝ่าย และการไม่กล้าตัดสินใจ ไม่ยอมทำอะไรก็ย่อมไม่เกิดผลสำเร็จอีกเช่นกัน ดังนั้น การตัดสินใจโดยการยอมให้อีกฝ่ายได้กระทำในสิ่งที่ถูกต้องก่อน ย่อมทำให้เกิดผลสำเร็จครับ"
นักเรียนเกือบทุกคนปรบมือ ยกเว้นก็แต่นักเรียนหญิงจากแดนสยามเมืองยิ้มสองคน
ครูวินเซนต์
"ต่อไปขอเชิญพบกับการบรรเลงไวโอลินจากนักเรียนหญิงผู้สืบเชื้อสายมาจากคีตกวีเบโธเฟน 'เรโอนี่ ฟาน เบโทเฟน' ครับ"
นักเรียนเจ้าหญิงจากเยอรมันนีโค้งคำนับก่อนจะบรรจงสีไวโอลินด้วยท่วงท่าที่สง่างาม เสียงบรรเลงเพลงจากไวโอลินสตราดิวาริอุส (Stradivarius) ดังก้องกังวานไปทั่วหอประชุมสะกดให้ทุกคนที่อยู่ในห้องประชุม ตั้งใจฟังจนจบไปถึงสามเพลงโดยไม่มีใครงีบหลับหรือแสดงอาการง่วงเหงาหาวนอนเลยแม้แต่น้อย เมื่อจบเพลงที่สามแล้ว เสียงปรบมือก็ดังกึกก้องไปทั่วหอประชุมเป็นเวลานาน
"เพลงสุดท้ายนี้ ชื่อว่า Deutschlandlied (ดอยท์ชลันด์ลีด) เป็นเพลงชาติของเยอรมันนีเชียวนะ" นักเรียนเจ้าชายซึ่งสวมหมวกคาวบอยปีกกว้าง และใส่แว่นตาสีชาเอ่ยขึ้น
"มิเอเล่!" ยูริ เหมยฮัว โรซารี่ นาซิสซ่า ตะโกนขึ้นพร้อมกัน
"จุ๊ ! จุ๊ ! ตอนนี้ฉันคือ โฮนิก"
โรซารี่ "เธอมาทำอะไรที่นี่?"
มิเอเล่ "แอบหนีเสด็จพ่อมาน่ะ เออ เมื่อกี้กล่าวถึงเพลงชาติเยอรมันนีแล้ว รู้ไหมว่า เพลงนี้มีเนื้อร้องที่เยี่ยมมากเลยนะ อย่างเนื้อร้องท่อนแรกมีว่า 'Deutschland, Deutschland über alles,
Über alles in der Welt,
Wenn es stets zu Schutz und Trutze
Brüderlich zusammenhält'
ยูริ "แปลว่าอะไรหรือเจ้าคะ?"
มิเอเล่/ โฮนิก "แปลว่า เยอรมันนี เยอรมันนีเหนือทุกสิ่ง
เหนือสิ่งอื่นใดในโลกา
เพื่อปกปกและรักษา เมื่อแผ่นดินนี้
ยังให้เกิดการตั้งมั่นฉันน้องพี่ร่วมกัน"
เหมยฮัว "ฟังดูรักชาติมากเลยน่อ"
นาซิสซ่า "เพลงชาติฝรั่งเศสก็ปลุกอารมณ์รักชาติเหมือนกันนะ วันหลังจะร้องให้ฟัง"
มิเอเล่/โฮนิก "ชาวเยอรมันเป็นคนรักพวกพ้อง พวกเขาจะนึกถึงส่วนร่วมในชาติก่อนตนเอง มีความสามัคคีอันดีเยี่ยม นอกจากนี้ชาวเยอรมันยังรักในระเบียบวินัยและความถูกต้อง เห็นได้จากบทเพลงท่อนที่สามที่ร้องว่า
'Einigkeit und Recht und Freiheit
Für das deutsche Vaterland!
Danach lasst uns alle streben
Brüderlich mit Herz und Hand!
Einigkeit und Recht und Freiheit
Sind des Glückes Unterpfand;
Blüh' im Glanze dieses Glückes,
Blühe, deutsches Vaterland.'
ซึ่งแปลว่า 'สามัคคี ยุติธรรม เสรีภาพ
เพื่อปิตุภูมิเยอรมันนี !
เพื่อสิ่งเหล่านี้เราจงสู้
ด้วยดวงใจและสองมือฉันน้องพี่ !
สามัคคี ยุติธรรม เสรีภาพ
คือคำปฏิญาณแห่งความเจริญ;
จงรุ่งเรืองด้วยพรแห่งความเจริญนี้เถิด
จงรุ่งเรืองเถิด ปิตุภูมิเยอรมันนี' "
โรซารี่ นาซิสซ่า เหมยฮัว ยูริ "โอ้โห!" หลังจากนั้นทั้งสี่คนก็ไต่ถามสารทุกข์สุขดิบของมิเอเล่และองค์ราชาแห่งอาณาจักรพรอบโพลิส โดยไม่รู้เลยว่า ทิวา และราตรี แอบมองพวกเธอทั้งหมดอยู่
*****
กียุล "นี่ยัยลิงกัง ฉันจะกลับไปบ้าน อยากได้อะไรเป็นของฝากไหม?"
ทิวาทำเพียงแค่ส่ายหน้า
กียุล "ยังอารมณ์ไม่ดีอยู่หรือไง ฮึ ! ถ้าอย่างนั้นเอาอย่างนี้ วันหลังจะทำตัวเป็นไกด์พาไปเที่ยวเกาหลีให้หนำใจไปเลย ดีไหม"
ทิวา "ฉันก็เคยไปเกาหลีแล้วนี่"
กียุล "ไม่ใช่เกาหลีใต้ แต่เป็นเกาหลีเหนือ"
ทิวา "เอ๋! ไปได้ด้วยเหรอ เดี๋ยวถูกยิงเป้าหรอก"
กียุล "ไม่หรอกน่า ฉันจะคุ้มครองเธอเอง อ้าว! หน้าแดงซะแล้ว"
ทิวา "อย่ามายุ่งกับหน้าของฉันน่า แบร่!" ทิวาแลบลิ้นใส่กียุล
กียุล "กลับมาเป็นเหมือนเดิมซะแล้ว ถ้าอย่างนั้นเธอกับราตรีก็รีบคืนดีกันซะสิ"
ทิวา "ไม่ใช่ธุระของนายซักหน่อย"
กียุลถอดแว่นตาออกก่อนจะพูดว่า "เธอรู้ไหมว่าตอนที่ได้ฟังเพลงชาติของเยอรมันนีน่ะ ฉันมีความหวังนะ ฉันหวังว่าสักวัน ชาวเกาหลีจะกลับมารวมกันเป็นหนึ่งเดียวกันอีกครั้ง เพราะไม่ว่าจะเป็นเกาหลีเหนือหรือเกาหลีใต้ พวกเราก็เป็นชาวเกาหลีเหมือนกัน มีเพียงความคิดเห็นทางการเมืองที่แตกต่างกันเท่านั้น ชาวเยอรมันยังเคยทลายกำแพงเบอร์ลินมาแล้ว พวกเราชาวเกาหลีก็จะทำเช่นเดียวกัน"
ฮอรัส "กียุล ได้เวลาขึ้นเรือแล้วขอรับ"
กียุล "ไปก่อนนะยัยลิง แล้วเจอกันใหม่"
ทิวายิ้มรับก่อนจะตามไปส่งที่ท่าเรือ หลังจากที่มองเรือที่ลอยลำออกไปจนลับสายตาแล้ว เธอก็หันกลับไปเห็นราตรียืนมองเธออยู่ แล้วเธอก็ตัดสินใจ ยังไงเธอกับราตรีก็เป็นคนชาติเดียวกัน
ทิวา "ราตรี ฉันว่าเรามาปรับความเข้าใจกันเถอะ"
ราตรีเผยอยิ้มเล็กน้อย เป็นยิ้มที่ดูจริงใจและไม่น่ากลัวเหมือนที่ผ่าน ๆ มา
"มติตรงกัน"
****
คนไทยเจรจากันได้หรือยังครับ
อ้างอิง
เพลงชาติเยอรมันนี http://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%94%E0%B8%B1%E0%B8%AA%E0%B8%A5%E0%B8%B5%E0%B8%94%E0%B9%81%E0%B8%94%E0%B8%A3%E0%B9%8C%E0%B8%94%E0%B8%AD%E0%B8%A2%E0%B8%97%E0%B9%8C%E0%B9%80%E0%B8%8A%E0%B8%B4%E0%B8%99
นิทานเรื่องแพะสามคู่กับสะพานในเรื่องนี้ ผมดัดแปลงมาจากนิทานที่เคยอ่านสมัยเรียนอยู่ชั้นประถมศึกษาครับ
วันอาทิตย์ที่ 12 มกราคม พ.ศ. 2557
ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ นักกฎหมาย ความยุติธรรม ความแตกแยกในสังคมไทย
"ความยุติธรรม คือ เจตจำนงอันแน่วแน่ตลอดกาลที่จะให้แก่ทุกคนในส่วนที่เขาควรจะได้"
๑. มีเพลงหนึ่งที่นักศึกษาจากรั้วมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์จะได้ร้องตอนที่ไปถวายบังคับอนุสาวรีย์กรมหลวงราชบุรีดิเรกฤทธิ์หน้าอาคารศาลฎีกา เพลงนั้นคือ เพลงตราชู ซึ่งมีเนื้อหาดังนี้
ตราชู สัญลักษณ์นิติศาสตร์ เป็นเครื่องหมายประกาศ ความบริสุทธิ์ยุติธรรม
นิติศาสตร์ คือสมบัติแห่งธรรม พวกเราสุขล้ำ เป็นผู้นำยุติธรรมไปพิทักษ์ประชากร (๑)
ยังมีอีกเพลงหนึ่งที่คนที่ได้ไปเข้าค่ายนักกฎหมายที่จัดโดยกลุ่มศึกษากฎหมายภาคปฏิบัติ คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ จะได้ร้อง คือ เพลงนิติศาสตร์สมานฉันท์
ซึ่งมีเนื้อร้องว่า นิติศาสตร์สมานฉันท์วันสุขศรี สามัคคีชาวเราเหล่าแดงเหลือง
ยุติธรรมล้ำเลิศเทิดประเทือง นามจะเรืองโรจน์อยู่คู่ฟ้าดิน
นิติศาสตร์สมานฉันท์มั่นคงไว้ นิติศาสตร์ครองใจใฝ่ถวิล
นักกฎหมายมั่นในธรรมค้ำแผ่นดิน ฝากนามไว้ไม่รู้สิ้นคู่ถิ่นไทย
นิติศาสตร์คาดหวังทั้งชายหญิง รักความจริงดุจตะวันมิหวั่นไหว
เทิดในศักดิ์รักในสิทธิ์เป็นนิจไป ทุกดวงใจแจ่มจ้าสามัคคี (๒)
เพลงเหล่านี้เป็นเพลงปลุกใจให้บรรดานักกฎหมายทั้งหลายได้ใช้วิชาความรู้ทางกฎหมายที่พวกตนได้ร่ำเรียนมาในการประสิทธิ์ประสาทความยุติธรรมให้กับผู้คนในสังคม แต่ในปัจจุบันกลับพบว่านักกฎหมายมีส่วนอย่างมากในก่อให้เกิดความไม่ยุติธรรมในสังคมไทย และยังมีความขัดแย้งในทางความคิดกันอย่างรุนแรง ถึงขั้นแบ่งเป็นฝักฝ่ายเลยทีเดียว
๒. โดยดูได้คำพิพากษาของศาลในคดีต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นเนื่องมาจากสถานการณ์ความขัดแย้งในทางการเมือง ไม่ว่าจะเป็นกรณีของการลงโทษจำคุกผู้ต้องหาที่ทำความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๑๑๒ อย่างรุนแรง หลายคดี , คำพิพากษาในคดีปราสาทพระวิหาร (ศาลรัฐธรรมนูญ , ศาลปกครอง) , คำพิพากษาลงโทษจำคุกอดีต กกต. ที่จัดคูหาเลือกตั้งผิดทิศ หรือคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญหลายเรื่อง ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการอาศัยพจนานุกรมในการตีความความหมายของคำว่า "ลูกจ้าง" ซึ่งส่งผลให้นายสมัคร สุนทรเวช ต้องพ้นจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรี , การวินิจฉัยคดียุบพรรคการเมือง ที่ยุบพรรคไทยรักไทยและพรรคการเมืองอื่น ๆ แต่ไม่ยุบพรรคประชาธิปัตย์ แถมยังอ่านคำวินิจฉัยยาวเหยียดหลายชั่วโมง , การวินิจฉัยว่าการแก้ไขรัฐธรรมนูญให้ ส.ว. มาจากการเลือกตั้งและการแก้ไขเพิ่มเติมมาตรา ๑๙๐ ของรธน. เป็นการกระทำเพื่อให้ได้อำนาจการปกครองประเทศโดยวิถีทางที่ไม่เป็นประชาธิปไตย (ตรงไหน ?) , รวมถึงการที่ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญบางคนแสดงความคิดเห็นให้รัฐมนตรีไปแก้ปัญหาถนนลูกรังก่อนที่จะทำโครงการรถไฟฟ้าความเร็วสูง (พูดทำไม ?) (๓)
๓. คำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญหลาย ๆ กรณีนอกจากจะสร้างความกังขาให้กับบุคคลหลาย ๆ ฝ่ายในสังคมไทยแล้ว ก็ยังไม่ได้รับการยอมรับทั้งจากนักวิชาการด้านกฎหมาย และจากองค์คณะผู้พิพากษาศาลอาญาที่พิจารณาคดีเรื่องที่ อันเป็นความขัดแย้งระหว่างองค์กรศาลด้วยกัน (๔) และในส่วนของนักกฎหมายที่เป็นนักวิชาการ เป็นอาจารย์สอนกฎหมายก็ยังมีการโต้แย้งกันทั้งในทางด้านการตีความกฎหมายและทางข้อเท็จจริง กรณีการโต้วาทีระหว่างอาจารย์กิตติศักดิ์ ปรกติ กับ อาจารย์ปิยบุตร แสงกนกกุล เป็นตัวอย่างที่ชัดเจนในเรื่องนี้ (๕)
๔. ความขัดแย้งระหว่างองค์กรศาล และระหว่างนักกฎหมายทั้งหลายนี้ ทำให้สังคมไทยเกิดความปั่นป่วนกว่าเดิมมาก แทนที่นักกฎหมายจะเป็นผู้หาทางออกให้กับสังคมไทยโดยอาศัยหลักนิติรัฐ หลักนิติธรรม กลับกลายเป็นว่านักกฎหมายบางส่วนกลับนำเสนอการความเห็นทางกฎหมายและตีความกฎหมายในทางที่ก่อให้เกิดผลประหลาด ขัดกับหลักความยุติธรรมและสามัญสำนึกของคนทั่วไปในสังคม
๕. นักกฎหมายทั้งหลายเหล่านี้ หลายคนอยู่สำนักเดียวกัน เป็นอาจารย์สอนอยู่ทั้งที่คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และที่สำนักอบรมศึกษากฎหมายแห่งเนติบัณฑิตยสภา หลายท่านเคยเป็นอาจารย์ผม (ทั้งอาจารย์สมคิด เลิศไพฑูรย์ อาจารย์วรเจตน์ ภาคีรัตน์ อาจารย์ปิยบุตร แสงกนกกุล อาจารย์จรัญ ภักดีธนากุล อาจารย์กิตติศักดิ์ ปรกติ อาจารย์สถิตย์ ไพเราะ เป็นต้น) หลายท่านผมก็เคยเข้าไปสนทนาด้วย (เช่น อาจารย์สุรพล นิติไกรพจน์ อาจารย์วรเจตน์ ภาคีรัตน์ อาจารย์จรัญ ภักดีธนากุล อาจารย์ปิยบุตร แสงกนกกุล เป็นต้น) ซึ่งทุกท่านก็ล้วนแต่เป็นผู้ที่มีความรู้ความสามารถทั้งสิ้น แต่ทำไมท่านเหล่านั้นถึงได้วินิจฉัยตีความกฎหมายต่างกันเล่า ทั้ง ๆ ที่หลักกฎหมายก็แน่นอนอยู่แล้ว เป็นเพราะอคติและความไม่ยึดมั่นในหลักการของความถูกต้องของนักกฎหมายบางกลุ่มหรือเปล่า (กลุ่มไหนล่ะ?)
๖. นักกฎหมายบางคน เช่น อาจารย์ทวีเกียรติ มีนะกนิษฐ์ ตอนเป็นอาจารย์สอนกฎหมายก็เคยวิพากษ์วิจารณ์องค์กรศาลรัฐธรรมนูญมาก่อน (ใครที่เคยอ่านปกิณกะกฎหมายในวารสารนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และบทความอื่น ๆ ของอาจารย์ก็คงจะทราบ) แต่ปัจจุบันอาจารย์ก็เข้าไปอยู่ในตำแหน่งที่อาจารย์เคยวิพากษ์วิจารณ์ ทั้ง ๆ ที่คนส่วนใหญ่ในสังคมไทยมีข้อสงสัยในการทำหน้าที่และจริยธรรมของตุลาการศาลรัฐธรรมนูญชุดปัจจุบันอยู่ แล้วอาจารย์ทวีเกียรติจะอธิบายเรื่องนี้อย่างไร
๗. ยังมีนักกฎหมายอีกหลายท่านที่ไม่ได้แสดงความคิดเห็นออกมาให้สาธารณชนทราบอย่างเปิดเผยและไม่ได้แสดงตัวว่าเข้าข้างฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง เช่น คณบดีคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เป็นต้น
กระผมมีความเห็นว่านักกฎหมายเหล่านี้ควรที่จะมีบทบาทสำคัญในการแก้ไขปัญหาความขัดแย้งแตกแยกกันระหว่างนักกฎหมายทั้งสองกลุ่ม (คือ กลุ่มที่หนุน กปปส. กับ กลุ่มต้าน กปปส.) และเป็นฝ่ายที่อธิบายหลักการทางกฎหมายที่ถูกต้องและนำความยุติธรรมกลับคืนมาให้แก่สังคมไทยได้
กระผมมีความเห็นว่านักกฎหมายเหล่านี้ควรที่จะมีบทบาทสำคัญในการแก้ไขปัญหาความขัดแย้งแตกแยกกันระหว่างนักกฎหมายทั้งสองกลุ่ม (คือ กลุ่มที่หนุน กปปส. กับ กลุ่มต้าน กปปส.) และเป็นฝ่ายที่อธิบายหลักการทางกฎหมายที่ถูกต้องและนำความยุติธรรมกลับคืนมาให้แก่สังคมไทยได้
๘. ที่กล่าวมานี้ั กระผมแค่อยากจะชี้ให้เห็นว่า นักกฎหมายมีบทบาทสำคัญในความขัดแย้งในสังคมไทยครั้งนี้อย่างมาก สังคมไทยจะเดินไปทางไหนก็ขึ้นอยู่กับนักกฎหมายทั้งสิ้น ดังนั้น นักกฎหมายทั้งหลายต้องทำหน้าที่ของตน นักวิชาการและอาจารย์สอนกฎหมายจะต้องยึดมั่นในหลักการทางกฎหมายที่ตนสอนและเผยแพร่หลักการทางกฎหมายที่ถูกต้องให้สาธารณชนรับรู้ ผู้พิพากษา/ตุลาการจะต้องวินิจฉัยอรรถคดีให้เกิดความยุติธรรม
นักกฎหมายที่อยู่ในฝ่ายนิติบัญญัติจะต้องออกกฎหมายที่มีความเป็นธรรมและก่อให้เกิดประโยชน์ต่อสังคม ถ้าทำได้อย่างนี้แล้ว นักกฎหมายก็จะเป็นผู้กอบกู้สถานการณ์ของสังคมไทยที่เต็มไปด้วยความขัดแย้งแตกแยกให้กลับคืนสู่ความสงบสุขได้ดังที่เคยเป็นมา
นักกฎหมายที่อยู่ในฝ่ายนิติบัญญัติจะต้องออกกฎหมายที่มีความเป็นธรรมและก่อให้เกิดประโยชน์ต่อสังคม ถ้าทำได้อย่างนี้แล้ว นักกฎหมายก็จะเป็นผู้กอบกู้สถานการณ์ของสังคมไทยที่เต็มไปด้วยความขัดแย้งแตกแยกให้กลับคืนสู่ความสงบสุขได้ดังที่เคยเป็นมา
๙. ขอให้นักกฎหมายทั้งหลายอย่าลืมเนื้อเพลงตราชู และนิติศาสตร์สมานฉันท์ และอย่าลืมนะครับว่าความยุติธรรมคืออะไร
นาย วสุ สรรกำเนิด
อ้างอิง
(๑) ฟังเนื้อเพลงตราชูได้ที่ http://www.youtube.com/watch?v=j-VZSaCcMWU
(๒) ดูเนื้อเพลงนิติศาสตร์สมานฉันท์ได้ที่
http://www.websuntaraporn.com/suntaraporn/lyric/postlyric.asp?GID=1905
(๓) โปรดดู http://news.voicetv.co.th/democracycrisis/93476.html
(๔) โปรดดู http://www.pub-law.net/publaw/view.aspx?id=1920 ย่อหน้าที่ขึ้นต้นว่า
จากข้อเท็จจริงตามที่ศาลรัฐธรรมนูญได้มีคำวินิจฉัยที่ 56/2556 ว่าการชุมนุมไม่ได้เป็นการกระทำที่ผิดกฎหมาย ประกอบกับคำวินิจฉัยที่ 66/2556 ระบุว่าการบุกรุกยึดสถานที่ราชการไม่เกิดขึ้นแล้ว และสถานการณ์ได้พัฒนาไปสู่การยุบสภาผู้แทนราษฎรและเข้าสู่การเลือกตั้ง จึงไม่มีมูลเป็นการฝ่าฝืน มาตรา 68 วรรค 1 แห่งรัฐธรรมนูญนั้น แตกต่างจากข้อเท็จจริงที่ปรากฏในการไต่สวนของพนักงานสอบสวน เพราะนายสุเทพกับพวกได้ร่วมกันขู่เข็ญว่าจะใช้กำลังประทุษร้ายให้ฝ่ายบริหารไม่อาจใช้อำนาจในการบริหารประเทศไทย บุกรุกเข้ายึดสถานที่ราชการ คือ กระทรวงการคลังและศูนย์ราชการแจ้งวัฒนะ ทั้งขู่เข็ญ ตัดน้ำ ตัดไฟฟ้า เป็นเหตุให้ข้าราชการไม่กล้าเข้าไปทำงาน หรือเข้าที่ทำงานไม่ได้ อันเป็นการยุยงให้ประชาชนละเมิดกฎหมาย เป็นการมั่วสุมตั้งแต่ 10 คนขึ้นไป กระทำการอย่างหนึ่งอย่างใดให้เกิดความวุ่นวายในบ้านเมือง ดังนั้น คำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญจึงไม่ตรงกับข้อเท็จจริงในคดีนี้ คำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญดังกล่าวจึงไม่มีผลผูกพันศาลอาญาให้ต้องฟังข้อเท็จจริงเช่นเดียวกับศาลรัฐธรรมนูญ
(๕) ดูคลิปงานเสวนาเรื่อง ''วิกฤตรัฐธรรมนูญ' ไทย 'ใครบิดเบือน'' ได้ที่ http://news.voicetv.co.th/thailand/91281.html
วันพุธที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2557
ขอประชาธิปไตย ขอความสามัคคีของคนไทย เป็นของขวัญปีใหม่
เนื่องในวาระดิถีขึ้นปีใหม่ พุทธศักราช ๒๕๕๗ ขออำนาจคุณพระศรีรัตนตรัยและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่พิทักษ์รักษาชาวไทยและชาวโลกได้โปรดดลบันดาลให้ชนชาวไทยและชนชาวโลกประสบพบแต่ความสุข ความเจริญ ประสบความสำเร็จสมปรารถนาในสิ่งที่ดีงาม พบแต่คนดีมีศีลธรรม อันตรายอย่าได้มาเยือน สุขภาพแข็งแรงกันทุกคน
เนื่องจากในช่วงท้ายปีที่ผ่านมา เกิดความวุ่นวายในบ้านเมืองไทยหลายอย่างอันเกิดจากการกระทำของคนกลุ่มหนึ่งที่สร้างความเดือดร้อนไปทุกหย่อมหญ้า ดังนั้น ในฐานะประชาชนคนไทยคนหนึ่ง ข้าพเจ้าจึงขอของขวัญปีใหม่ในปีนี้ คือ การปกครองในระบอบประชาธิปไตย และความสามัคคีของคนไทย ซึ่งของขวัญทั้ง ๒ อย่างข้างต้นนั้นจะเกิดขึ้นได้ก็ด้วยคนไทยทุกคนช่วยกันหยุด ฟื้นฟู และรักษา ดังต่อไปนี้
หยุด
๑) หยุดทำลายชาติไทย และทำร้ายคนไทยด้วยกันเอง ไม่ว่าจะเป็นการชุมนุมประท้วงด้วยการปิดถนน ล้อมสถานที่ราชการ ยึดสถานที่ราชการ ชัตดาวน์กรุงเทพฯ ใช้ก้อนหินและเสาธงชาติตีทำร้ายคนไทยด้วยกัน พูดจากล่าวร้ายคนไทยด้วยกัน พูดจาแบ่งแยกคนเมืองออกจากคนชนบท คนใต้ ออกจากคนเหนือ คนอีสาน อันเป็นการสร้างความร้าวฉานขึ้นในสังคม ทำให้คนไทยแตกแยกกัน ทำให้เกิดการประทุษร้ายต่อคนไทยด้วยกัน จนเกิดการบาดเจ็บล้มตาย สูญเสียทั้งชีวิตและทรัพย์สิน ทำลายภาพลักษณ์ของประเทศชาติ ทำให้นักท่องเที่ยวและนักลงทุนจากต่างชาติไม่กล้ามาเมืองไทย อันเป็นการทำลายเศรษฐกิจของชาติ
๒) หยุดการกระทำที่ไม่เป็นประชาธิปไตย ไม่ว่าจะเป็นการขัดขวางการเลือกตั้ง การล้อมสถานที่รับสมัครเลือกตั้ง การเรียกร้องนายกรัฐมนตรีพระราชทาน การใช้สิทธิเสรีภาพเกินขอบเขต การตั้งสภาประชาชนที่ไม่ได้มาจากการเลือกตั้ง การพยายามเรียกร้องให้มีการรัฐประหาร การยกเลิกรัฐธรรมนูญ ฯลฯ
๓) หยุดทำลายหลักการของกฎหมาย ไม่ว่าจะโดยนักวิชาการที่พยายามอธิบายหลักกฎหมายให้เข้ากับกลุ่มการเมืองฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งโดยไม่สนใจความถูกต้อง การวินิจฉัยอรรถคดีโดยลำเอียงเข้าข้างฝ่ายหนึ่งอย่างชัดแจ้ง การตรากฎหมายที่ขัดต่อสามัญสำนึกและขัดต่อหลักความยุติธรรม ทำลายประเพณีของการปกครองในระบอบประชาธิปไตย การไม่เคารพและไม่ปฏิบัติตามกฎหมาย
๔) หยุดดึงสถาบันพระมหากษัตริย์มาเข้าข้างฝ่ายการเมือง อันเป็นการทำให้คนมองว่าพระมหากษัตริย์ไม่เป็นกลางทางด้านการเมือง และทำให้คนจำนวนมากเสื่อมความศรัทธาในองค์พระเจ้าแผ่นดิน เป็นการทำลายสถาบันพระมหากษัตริย์ในระยะยาว
๕) หยุดการบีบบังคับให้ผู้อื่นต้องคล้อยตามความเห็นของตน ขอให้นึกถึงนิทานเรื่องที่ดวงอาทิตย์กับลมพายุแข่งกันให้ชายคนหนึ่งถอดเสื้อคลุมออก การใช้กำลังของลมพายุที่พยายามบังคับให้เสื้อคลุมปลิวหลุดจากตัวของชายคนนั้นไม่ประสบความสำเร็จ เนื่องจากถูกต่อต้านจากชายคนนั้นอย่างสุดกำลัง ในขณะที่ดวงอาทิตย์ใช้วิธีการที่ไม่เป็นการคุกคามจนชายคนนั้นยอมถอดเสื้อคลุมออกเอง ฉันใดก็ฉันนั้น การบีบบังคับผู้อื่นให้ต้องคล้อยตามฝ่ายตนโดยใช้กำลังและสร้างความปั่นป่วนแก่บ้านเมืองนั้น ย่อมถูกต่อต้านจากคนจำนวนมาก ควรใช้วิธีการที่ชาญฉลาดในการโน้มน้าวให้ประชาชนมาเข้าข้างฝ่ายของตนดังวิธีการของดวงอาทิตย์ดีกว่า
ฟื้นฟู
๑) ฟื้นฟูความสัมพันธ์และความสมัครสมานสามัคคีระหว่างคนไทยด้วยกัน ด้วยการเปิดเวทีเจรจา ปรับความเข้าใจระหว่างคนไทยที่เคลื่อนไหวทางการเมืองกลุ่มต่าง ๆ ชี้แจงให้เห็นโทษของการแตกสามัคคี เผยแพร่บทความที่นำเสนอทางออกให้แก่ประเทศ ป้องกันไม่ให้มีการพูดจายั่วยุ ส่อเสียด หยาบคาย เพ้อเจ้อ ส่งเสริมให้มีการออกบทความ บทละคร การ์ตูน หรือเพลงที่เน้นให้คนไทยเห็นใจกัน รักใคร่สามัคคีกัน
๒) ฟื้นฟูประเทศชาติที่ได้รับความเสียหายจากความขัดแย้งในสังคมที่ผ่านมา ด้วยการเยียวยาบุคคลที่ได้รับผลกระทบจากความขัดแย้งที่ผ่านมา ร่วมมือร่วมใจกันพัฒนาประเทศชาติ ตั้งใจทำงานเพื่อให้การเมือง เศรษฐกิจและสังคมของประเทศกลับมามีเสถียรภาพดังเดิม
๓) ฟื้นฟูหลักนิติรัฐและฟื้นฟูประชาธิปไตย โดยการยึดมั่นในหลักของความยุติธรรมและหลักกฎหมายในการวินิจฉัยคดีข้อพิพาท ยกเลิกกฎหมายที่ออกมาหลังการรัฐประหาร แก้ไขกฎหมายที่ออกมาโดยไม่เป็นธรรม ปฏิเสธการดำเนินการแบบเลือกปฏิบัติ หน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้องต้องปฏิบัติหน้าที่ภายในกรอบของกฎหมาย ไม่ล่วงละเมิดกฎหมาย ไม่แทรกแซงการทำงานของฝ่ายอื่น ไม่ทำตนเป็นองค์กรเหนือรัฐธรรมนูญ เชื่อมั่นในวิถีทางสันติและวิถีของประชาธิปไตย ปลูกฝังการปกครองในระบอบประชาธิปไตยให้กับผู้คนกลุ่มต่าง ๆ ในสังคมไทย
รักษา
๑) รักษาสถาบันหลักของประเทศให้ดำรงมั่นคงอยู่คู่กับสังคมไทย มีจิตสำนึกต่อส่วนรวม ไม่กระทำการใดที่จะเป็นการบั่นทอนหรือทำลายชาติ พระพุทธศาสนา และพระมหากษัตริย์
๒) รักษารัฐธรรมนูญ หลักกฎหมาย ศีลธรรม ประเพณีที่ดีงาม ด้วยการมีวินัย เคารพกฎหมาย ไม่ละเมิดกฎหมาย ยึดความยุติธรรมและความถูกต้องเป็นหลัก ไม่ใช้ความรุนแรงในการแก้ไขปัญหา ไม่ละเมิดสิทธิของผู้อื่น รักษามารยาทในสังคม รู้จักการเจรจา ประนีประนอมในสิ่งที่สามารถประนีประนอมได้ แต่ต้องไม่ยอมให้มีการกระทำในสิ่งที่ไม่ถูกต้อง
๓) รักษาการปกครองในระบอบประชาธิปไตย ซึ่งให้สิทธิเสรีภาพและหลักประกันที่เป็นธรรมแก่ราษฎรทั้งหลาย ทุกคนจะต้องมีส่วนร่วมในการเมืองการปกครองด้วยการคอยช่วยกันคัดกรองคนดีเข้าสู่การเมือง (ทั้งในระดับชาติและระดับท้องถิ่น) ไปเลือกตั้งทุกครั้งที่มีโอกาส คอยตรววจสอบผู้แทนราษฎรและฝ่ายรัฐบาล ใช้สิทธิต่าง ๆ ที่รัฐธรรมนูญรับรองไว้อย่างสร้างสรรค์ ไม่ยอมรับการใช้อำนาจนอกวิถีทางการปกครองในระบอบประชาธิปไตย ไม่เรียกร้องการรัฐประหาร
ปีใหม่แล้ว มาสร้างสังคมไทยให้เป็นสังคมที่น่าอยู่ เป็นสังคมแห่งประชาธิปไตย เป็นสังคมแห่งนิติรัฐ เป็นสังคมที่มีความเสมอภาคยุติธรรม ปีใหม่นี้ขอประชาธิปไตย ขอความสามัคคีของคนไทย เป็นของขวัญปีใหม่ เพื่อสังคมไทย เพื่อคนไทยทุกคนนะครับ
วันพุธที่ 18 ธันวาคม พ.ศ. 2556
ปฏิรูปการเมืองไทย (๑) : การเมืองเรื่องของทุกคน
ในช่วงเวลาที่คนไทยจำนวนมากเกิดความขัดแย้งกันในทางการเมืองจนถึงขั้นมีการปะทะกันด้วยกำลังจนทำให้มีผู้บาดเจ็บล้มตาย และมีข้อเสนอให้มีการปฏิรูปการเมืองไทยจากหลายฝ่ายนั้น ข้าพเจ้าในฐานะที่เป็นประชาชนไทยคนหนึ่งก็เลยขอเสนอในเรื่องที่เกี่ยวกับการปฏิรูปการเมืองเพื่อให้ประเทศไทยเดินหน้าไปสู่การปกครองในระบอบประชาธิปไตยบ้าง ข้อเสนอของข้าพเจ้ามีดังต่อไปนี้
๑) การเมืองเป็นเรื่องของทุกคน
ใครจะให้คำนิยามในเรื่องของการเมืองว่าอย่างไรก็ตาม แต่ข้าพเจ้าขอนิยามว่า การเมืองนั้น เป็นเรื่องที่เกี่ยวข้องกับความเป็นไปและชีวิตประจำวันของคนที่อยู่ในเมืองหรือประเทศนั้น ๆ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องในทางสังคม เศรษฐกิจ การดำเนินชีวิตประจำวัน การสาธารณสุข การจราจร การศึกษา ศาสนา การสาธารณูปโภค ความสัมพันธ์กับต่างประเทศ ฯลฯ (๑) การเมืองตามคำนิยามนี้จึงมีความหมายกลาง ๆ ไม่ได้มีความหมายในเชิงบวกหรือในเชิงลบ ไม่ใช่เรื่องของการแย่งอำนาจกันเป็นใหญ่ หรือแสวงหาผลประโยชน์เข้าหาตนเองหรือพวกพ้อง หรือการทำลายฝ่ายตรงข้ามแต่อย่างใด เมื่อการเมืองเป็นเรื่องที่เกี่ยวข้องกับความเป็นไปของคนในสังคม ดังนั้น คนในสังคมนั้น ๆ จึงควรมีส่วนเกี่ยวข้องกับการเมือง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในสังคมที่ปกครองในระบอบประชาธิปไตย คนในสังคมยิ่งจะต้องมีส่วนในการกำหนดทิศทางการเมืองเพื่อให้คนในสังคมนั้นอยู่กันโดยปกติสุข
๒) การมีส่วนร่วมทางการเมืองต้องเริ่มตั้งแต่เด็ก
การที่จะทำให้คนในสังคมไทยเห็นความสำคัญและมีส่วนร่วมทางการเมืองนั้นจะต้องเริ่มตั้งแต่เด็ก เราจะต้องปลูกฝังให้เด็กไทยรู้จักว่าการปกครองในระบอบประชาธิปไตยเป็นอย่างไร สอนให้เด็กรู้จักการประชุมรับฟังความคิดเห็นของผู้อื่น สอนให้เด็กรู้จักการเคารพการตัดสินใจของคนส่วนใหญ่ (เคารพเสียงข้างมาก) และเคารพกฎระเบียบในสังคม สอนให้เด็กกล้าแสดงออกด้วยถ้อยคำและท่าทีที่สุภาพ สอนให้เด็กใส่ใจในความเป็นไปของสังคมและผู้คนรอบข้าง การปลูกฝังสิ่งเหล่านี้นอกจากการสอนในโรงเรียนแล้ว การอบรมที่บ้านและการปลูกฝังโดยสื่อสารมวลชนเองก็มีความสำคัญมากเช่นกัน ดังนั้น พ่อแม่ผู้ปกครองและผู้ใหญ่ในครอบครัวจะต้องทำตัวเป็นแบบอย่างให้กับลูกหลานของตนเองในเรื่องของการมีส่วนร่วมทางการเมือง สื่อมวลชนเองต้องนำเสนอข่าวสารและรายการวิเคราะห์ข่าวการเมืองในเชิงสร้างสรรค์และเป็นกลาง ทั้งนี้ สื่อมวลชนควรนำเสนอข่าวที่เกี่ยวกับการเลือกตั้งของต่างประเทศทุกประเทศ (ไม่จำกัดเฉพาะบางประเทศ) มีการเชิญผู้ที่เชี่ยวชาญในเรื่องทางการเมืองของประเทศนั้น ๆ มาวิเคราะห์ให้ความรู้เกี่ยวกับระบอบประชาธิปไตยของประเทศต่าง ๆ เพื่อเปรียบเทียบและนำมาปรับใช้กับประเทศไทย
๓) การมีส่วนร่วมทางการเมืองต้องเริ่มที่ชุมชนรอบตัว
๓) การมีส่วนร่วมทางการเมืองต้องเริ่มที่ชุมชนรอบตัว
เนื่องจากชุมชนรอบตัวเป็นชุมชนที่ใกล้ชิดกับตัวเรา หากเกิดปัญหาใดขึ้นย่อมกระทบต่อตัวเรา การเริ่มที่ชุมชนรอบใกล้ตัวก่อนจึงเป็นจุดเริ่มต้นที่ดี เนื่องจากคนในชุมชนย่อมรู้จักปัญหาในชุมชนที่ตนเองอาศัยอยู่ การที่คนในชุมชนอยู่ใกล้ชิดกันทำให้ความใกล้ชิดสนิทสนมมีมากกว่าในสังคมใหญ่ที่อยู่ไกลตัว การจะพูดจาปรับความเข้าใจกันในเรื่องใดย่อมเข้าใจกันได้ง่ายกว่า ดังนั้น ควรเริ่มด้วยการประชุมกันของคนในชุมชนนั้น ๆ ไม่ว่าจะเป็นคนในตรอกซอกซอยเดียวกัน หมู่บ้านเดียวกัน ตึกแถวเดียวกัน ในแต่ละสัปดาห์หรือแต่ละเดือน เพื่ออภิปรายถึงความเป็นไปในชุมชนนั้น ปัญหาที่เกิดขึ้นในชุมชนนั้น และทางแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้น หรืออาจจะเริ่มต้นด้วยการร่วมมือกันในการทำกิจกรรมที่เป็นประโยชน์ต่อชุมชน เช่น การเก็บขยะในชุมชน การสันทนาการในชุมชน
การสังคมสงเคราะห์ในชุมชน การผลิตสินค้าในชุมชน เป็นต้น ซึ่งเป็นการส่งเสริมให้เกิดความสามัคคีในชุมชน อันเป็นพื้นฐานสำคัญในการสร้างความเข้มแข็งให้กับการปกครองในระบอบประชาธิปไตยซึ่งเน้นการมีส่วนร่วมของคนในสังคม
๔) การมีส่วนร่วมทางการเมืองต้องเป็นไปในเชิงสร้างสรรค์
เพราะเป้าหมายของการปกครองในระบอบประชาธิปไตยก็เพื่อให้เกิดประโยชน์ต่อประชาชน ดังนั้น การมีส่วนร่วมในทางการเมืองของคนในสังคมจึงต้องมีวัตถุประสงค์เพื่อให้เกิดประโยชน์ต่อสังคม เป็นไปด้วยวิธีการที่ไม่กระทบต่อความสงบเรียบร้อยของสังคมและไม่ละเมิดต่อกฎหมาย การใช้วิธีการที่สร้างสรรค์ย่อมเป็นประโยชน์กว่าการใช้วิธีการกดดันด้วยการก่อให้เกิดความเดือดร้อนแก่บุคคลอื่น ไม่ว่าจะเป็นการยึดสถานที่ราชการ หรือการปิดถนน ฯลฯ ตัวอย่างกรณีของการรณรงค์อย่างสร้างสรรค์ ก็อย่างเช่น การรณรงค์ผ่านทางเว็บไซต์ change.org
ที่ผู้รณรงค์จะอธิบายเหตุผลในการรณรงค์ด้วยถ้อยคำที่สุภาพ ผู้ที่เข้าไปอ่านเรื่องที่มีผู้รณรงค์ก็สามารถเลือกได้ว่าจะลงชื่อเพื่อสนับสนุนการรณรงค์ในเรื่องนั้นหรือไม่ก็ได้
ที่ผู้รณรงค์จะอธิบายเหตุผลในการรณรงค์ด้วยถ้อยคำที่สุภาพ ผู้ที่เข้าไปอ่านเรื่องที่มีผู้รณรงค์ก็สามารถเลือกได้ว่าจะลงชื่อเพื่อสนับสนุนการรณรงค์ในเรื่องนั้นหรือไม่ก็ได้
๕) การมีส่วนร่วมทางการเมืองต้องเป็นไปอย่างต่อเนื่อง
ทั้งนี้ ทุกคนในสังคมต้องสามารถมีส่วนร่วมในทางการเมืองได้ตลอดเวลา ไม่ว่าจะเป็นในเรื่องของการใช้สิทธิเลือกตั้ง การลงสมัครรับเลือกตั้ง การตั้งพรรคการเมือง การใช้สิทธิในการเดินขบวนหรือประท้วงคัดค้านนโยบาย การนำเสนอนโยบายเรื่องต่าง ๆ การนำเสนอร่างกฎหมาย การมีส่วนในการทำประชาพิจารณ์ ประชามติ การตรวจสอบการดำเนินการในทางการเมืองการบริหารประเทศในด้านต่าง ๆ
๖) ทุกคนในสังคมนั้นต้องมีส่วนในการพัฒนาการเมืองเพื่อความก้าวหน้าและผาสุกของประเทศชาติและประชาชน
ด้วยการช่วยกันคิด ช่วยกันทำ ช่วยกันแก้ไขปัญหาของชาติบ้านเมืองผ่านการมีส่วนร่วมทางการเมืองอย่างสร้างสรรค์และด้วยความเสมอภาคเท่าเทียม รู้จักใช้สิทธิ และทำหน้าที่ตามที่กฎหมายกำหนด สังคมไทยก็จะพัฒนาก้าวหน้าเป็นสังคมแห่งประชาธิปไตยอย่างแท้จริง
กล่าวโดยสรุป การดำเนินการทางการเมืองนั้นไม่ใช่เป็นแต่เพียงเรื่องการจัดตั้งพรรคการเมือง การลงสมัครรับเลือกตั้งเป็นผู้แทนราษฎร หรือผู้บริหารขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เท่านั้น แต่เป็นการที่คนในสังคมมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการความเป็นไปในสังคมนั้น ๆ ไปด้วยกัน โดยใช้วิธีการที่สร้างสรรค์ สันติ เป็นไปตามกฎหมาย เพื่อเป้าหมายคือ ประโยชน์และความก้าวหน้าของสังคมนั้น การปฏิรูปการเมืองไทยเพื่อให้สังคมไทยเป็นสังคมที่เป็นประชาธิปไตย จึงต้องเริ่มที่คนในสังคมนั้นนั่นเอง
มาร่วมมือร่วมใจกันสร้างสรรค์การเมืองของประเทศไทยให้เป็นประชาธิปไตยด้วยสันติวิธีกันเถอะครับ
(๑) คำว่า การเมือง ในภาษาอังกฤษใช้คำว่า Politics ซึ่งมาจากคำว่า politikos ในภาษากรีก มีความหมายว่าที่เกี่ยวกับ เพื่อ หรือเกี่ยวข้องกับพลเมือง http://en.wikipedia.org/wiki/Politics
นอกจากนี้คำว่า Polis ในภาษากรีก ยังมีความหมายถึงเมือง และสามารถหมายถึงความเป็นพลเมืองได้อีกด้วย
วันเสาร์ที่ 9 พฤศจิกายน พ.ศ. 2556
วิจารณ์ ลา ฟลอร่า novel เล่ม ๑
ในปัจจุบันมีการ์ตูนไทยหลายเรื่องที่ได้รับความนิยม หนึ่งในนั้นก็คือเรื่อง ลา ฟลอร่า โรงเรียนป่วนก๊วนเจ้าหญิง ซึ่งเป็นการ์ตูนเสริมความรู้ที่ได้รับความนิยมมากจนถึงกับได้รับการแปลเป็นภาษาต่างประเทศ และได้ไปจำหน่ายยังต่างประเทศ เนื่องจากเป็นการ์ตูนที่มีภาพที่สวยงาม เนื้อเรื่องที่สนุกสนาน ตัวละครที่โดดเด่น พร้อมการสอดแทรกความรู้ทางด้านวัฒนธรรมประเพณีและศีลธรรมเบื้องต้น ได้อย่างลงตัว ผู้เขียนยอมรับว่านับตั้งแต่ได้อ่านเล่มแรกและเล่มที่สองแล้ว ก็รู้สึกติดใจจนต้องหาโอกาสอ่าน (ภาคหลัก) ให้ได้ทุกเล่ม
และในตอนนี้ การ์ตูนเรื่องนี้ก็ได้รับการจัดทำในรูปแบบของวรรณกรรมเยาวชนแล้ว ในคราวนี้จึงขอวิพากษ์วิจารณ์ ลา ฟลอร่า ภาควรรณกรรมเยาวชนกันหน่อยดีกว่าเป็นอย่างไร
หลังจากอ่านจบแล้ว บอกได้เลยว่า "ยอดเยี่ยมมากเลยครับ" ทั้งภาพ ทั้งเนื้อหา ทั้งภาษา ทั้งตัวละคร และทั้งความรู้ที่แทรกเข้ามา ถ้าเป็นการสอบวัดผลก็สมควรได้คะแนนเต็มครับ แต่ผมให้แค่ ๙๖ จาก ๑๐๐ คะแนน อ้าว ! หักเป็นคะแนนเป็นค่าธรรมเนียมรึ ? ไม่ใช่ครับ แต่เป็นข้อที่ผมเห็นว่ายังมีความบกพร่องบางประการเท่านั้น (เป็นความเห็นส่วนบุคคล ผู้อ่านโปรดใช้วิจารณญาณ) ถ้าอย่างนั้นมาดูกันดีกว่าว่า ที่ให้ไม่เต็มเป็นเพราะอะไร ดูไปทีละส่วนกันเลยครับ
ส่วนของภาพ ต้องขอบอกว่าทางทีมงาน สเปซ แซลมอน สตูดิโอ ยังคงวาดภาพออกมาได้อย่างยอดเยี่ยม และภาพทั้งหลายทั้งภาพหน้าปก ภาพหลังปก ภาพในเล่มสามารถสื่อทั้งเหตุการณ์ในเนื้อเรื่องและอารมณ์ของตัวละครออกมาได้อย่างดียิ่ง ดังเช่น ภาพของสามสาวที่กำลังกระโดดออกมาจากเครื่องบิน (หน้า ๖) ภาพที่ทิวาเตะผ่าหมากลูกชายครูใหญ่โรงเรียน (หน้า ๑๕) ภาพสามสาวและเจ้านิลกำลังปิกนิก (หน้า ๘๙) และภาพผลงานการจัดดอกไม้ของตัวละครทั้งห้า (บทที่ ๑๔) เป็นต้น นอกจากนี้ ภาพหน้าปกก็แสดงให้เห็นถึงความเป็นตัวเอกของคนไทย เนื่องจากภาพของทิวาที่อยู่หน้าสุดและยังใหญ่ที่สุดอีกด้วย ส่วนของภาพนี้เองที่เป็นตัวดึงดูดให้เด็กจำนวนมากรวมถึงกระผมหลงรักผลงานชุดนี้เข้าอย่างถอนตัวไม่ขึ้น จึงขอให้คะแนนในส่วนนี้ไป ๒๐ คะแนนเต็ม
ส่วนของเนื้อหา แก่นเรื่องของในตอนนี้เป็นเรื่องเกี่ยวกับดอกไม้ ซึ่งทางทีมงานสามารถถ่ายทอดถึงเรื่องราวเกี่ยวกับดอกไม้ออกมาได้ตั้งแต่ต้นเรื่องจนจบเรื่อง ไม่ว่าจะเป็นชื่อของสถาบันการศึกษา เกาะอันเป็นที่ตั้งของสถาบันการศึกษาซึ่งมีลักษณะคล้ายดอกไม้ที่บานแล้ว ชื่อของห้องที่สัมพันธ์กับชื่อดอกไม้ ชื่อของผู้อำนวยการโรงเรียน ชื่อของตัวละครหลักทั้งห้า ภาพประกอบที่มีรูปดอกไม้อยู่ในหน้าแรกของบทเกือบทุกบท การทดสอบของเหล่านักเรียนเจ้าหญิงที่ใช้ทั้งเรื่องของการจัดดอกไม้ และความรู้เกี่ยวกับดอกไม้ มาใช้ในการวัดผลเลือกห้อง
ในส่วนของการดำเนินเรื่องนั้นก็ทำได้ดีมาก การเริ่มเรื่องที่ใช้ฉากที่สามสาวกระโดดออกจากเครื่องบินก่อนที่จะได้เห็นโรงเรียนลา ฟลอร่า นั้น ก็เป็นเริ่มเรื่องที่ทั้งเร้าใจและกระตุ้นให้คนอ่านเกิดความสนใจว่าทำไมทั้งสามคนถึงต้องกระโดดออกจากเครื่องบิน และเรื่องราวต่อจากนั้นจะเป็นอย่างไร ก่อนที่จะย้อนกลับไปกล่าวถึงที่มาของเรื่องราวโดยเริ่มจากการที่ "ทิวา" ตัวเอกของเรื่องมีเหตุที่จะต้องย้ายไปเรียนที่โรงเรียนลา ฟลอร่า ก่อนที่จะได้รู้จักกับ "ยูริ" และต่อมาก็ได้รู้จักกับ "เหมยฮัว" และคนอื่น ๆ อย่างไร ทั้งสามคนต้องออกผจญภัยเพื่อตามหาดอกไม้ที่จะนำมาใช้ในการสอบอย่างไร และทิวาและผองเพื่อนรู้จักการแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้าอย่างไร เมื่อทิวาพบว่าดอกไม้ที่ตนนำมาใช้ในการสอบเละไปแล้ว
การดำเนินเนื้อเรื่องนั้นมีความสัมพันธ์อย่างเป็นระบบ การเริ่มต้นของทุกบทมีความสม่ำเสมอด้วยคำพูดของใครคนใดคนหนึ่ง และยังมีความสมเหตุสมผลเนื้อเรื่องนั้น มีการอธิบายให้ทราบถึงประวัติความเป็นมาของสถาบันการศึกษา และสถานที่ต่าง ๆ ในสถาบันการศึกษา
อย่างไรก็ตาม เป็นส่วนของเนื้อเรื่องนี้เองที่ยังคงมีความบกพร่องที่ทำให้ผู้วิจารณ์ต้องขอหักคะแนนออกไปบ้าง เนื่องจากในเนื้อหานั้น ไม่ได้ให้ความกระจ่างชัดในเรื่องของหลักเกณฑ์และวิธีการคัดสรรเด็กหญิงจากทั่วทุกมุมโลกให้มาเรียนต่อที่โรงเรียนลา ฟลอร่า ในกรณีของทิวาปรากฏเพียงแต่ว่าผู้อำนวยการโรงเรียน ลา ฟลอร่า ได้ติดต่อกับผู้อำนวยการโรงเรียนประถมที่ทิวาเรียนอยู่ และให้ทุนการศึกษาแก่ทิวา และมีข้อเท็จจริงเพิ่มเติมว่า ไอริณ แม่ของทิวาเป็นนักเรียนเก่าของโรงเรียน ลา ฟลอร่า เท่านั้น และมีคำถามว่าทำไมการส่งอุปกรณ์การสื่อสารและการเรียนมาให้ทิวาต้องใช้วิธีทิ้งลังทะลุหลังคาบ้านของทิวาด้วย ข้อที่ยังไม่มีคำอธิบายที่กระจ่างชัดอีกข้อก็คือ ทำไมโรงเรียนลา ฟลอร่า จึงดูเป็นสถาบันการศึกษาที่ดูลึกลับจนต้องมีทางพิเศษซ่อนอยู่ในสนามบิน และเจ้าหน้าที่ของสนามบินไม่รู้จัก ในเมื่อโรงเรียนนั้นตั้งอยู่บนเกาะในทะเลเมดิเตอร์เรเนียน (ตามเนื้อเรื่อง) ซึ่งอยู่ใกล้กับทวีปยุโรป ทวีปแอฟริกา และทวีปเอเชีย เกาะเองก็มีขนาดไม่ต่ำกว่า ๕๐๐ ตารางกิโลเมตร (อ้างจากหน้า ๖๒) แถมยังมีลูกสาวของบุคคลสำคัญอย่างลูกสาวประธานาธิบดีฝรั่งเศส (นาซิสซ่า) ลูกสาวประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกา (อ้างจากหน้า ๓๕) และทำไมทางโรงเรียนถึงไม่ส่งเจ้าหน้าที่ของโรงเรียนให้ไปคอยต้อนรับนักเรียนที่สนามบิน (ถ้าไม่เจอยูริแล้ว ทิวาจะได้ไปโรงเรียนลา ฟลอร่า ไหมนี่) ซึ่งสิ่งเหล่านี้ หวังว่าคงจะได้รับความกระจ่างชัดในนวนิยายเล่มต่อ ๆ ไป
และสุดท้ายในตอนที่มีการบรรยายถึงโซนต่าง ๆ ของโรงเรียนลา ฟลอร่า ไม่ทราบว่าหอพักของนักเรียนคลาสเคาน์เทส อยู่ในโซนไหนครับ จึงต้องหักออก ๔ คะแนน ด้วยประการฉะนี้
ส่วนของภาษา ภาษาที่ใช้ในหนังสือเล่มนี้เป็นภาษาที่อ่านง่าย สื่อความหมายได้อย่างตรงไปตรงมา สมกับเป็นภาษาที่ใช้ในวรรณกรรมเยาวชน การบรรยายเนื้อหานั้นทำได้ดี และการพรรณนาถึงสถานที่ต่าง ๆ ก็ทำให้สามารถจินตนาการถึงภาพของสถานที่นั้น ๆ ได้ และคำบรรยายบางช่วงบางตอนก็ใช้ถ้อยคำที่สามารถดึงดูดใจผู้อ่านได้มากเลย อย่างในตอนที่เหมยฮัวอธิบายถึงอาหารที่เธอทำถวายองค์ไทเฮานั้น ชื่ออาหารก็แสนจะสะดุดตาคนอ่านทั้งด้วยความหมายและด้วยคำคล้องจอง ยิ่งอ่านตอนที่เหมยฮัวอธิบายถึงสรรพคุณอาหารแล้ว ก็ให้รู้สึกอยาก (แย่ง) อาหารเสียนี่กระไร ในตอนนำเสนอการจัดดอกไม้ของเด็กสาวทั้งห้าก็เป็นอีกตอนหนึ่งที่ใช้ภาษาในการบรรยายให้เห็นถึงลักษณะของการจัดดอกไม้ที่สะท้อนอุปนิสัยใจคอของเด็กสาวทั้งห้าได้อย่างดีเยี่ยม ดังนี้ จึงขอให้คะแนนในส่วนนี้ไป ๒๐ เต็ม
ส่วนของตัวละคร บุคลิกลักษณะของตัวละครแต่ละตัวทั้งนักเรียนเจ้าหญิงทั้งห้าคน และครูบาอาจารย์นั้นก็ยังคงเอกลักษณ์ของตัวละครนั้นได้เหมือนอย่างในภาคการ์ตูนไม่มีผิดเพี้ยน ไม่ว่าจะเป็นความร่าเริงสดใส ความซื่อ (บื้อ) และความตะกละของทิวา ความนอบน้อมถ่อมตัวและความรับผิดชอบของยูริ ความโผงผางและตรงไปตรงมาของเหมยฮัว ความฉลาดและเท่ของโรซารี่ ความหยิ่งทระนงและความภาคภูมิใจในวัฒนธรรมของชาติตนเองของนาซิสซ่า ความเคร่งครัดในกฎระเบียบของครูมารี ความเจ้าสำอางและมีเสน่ห์ของครูวินเซนต์ ความสุขุมรอบคอบและดูคนเป็นของผู้อำนวยการโรงเรียน ซึ่งบุคลิกของตัวละครที่กล่าวมานี้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งบุคลิกของนักเรียนเจ้าหญิงทั้งห้าคน ดูไปแล้วก็คล้ายกับเป็นตัวแทนของแต่ละชนชาติ เช่น ทิวามีความเป็นกันเองและเข้ากันได้กับเพื่อนทุกคน แต่ก็เป็นคนไม่ยอมคนเหมือนกัน และยังทำอะไรช้าอีก สมกับเป็นคนไทยที่มีลักษณะนิสัยเข้ากับคนอื่นได้ง่าย สบาย ๆ มีน้ำใจ แต่ก็ไม่ค่อยมีระเบียบวินัย ลักษณะนิสัยของยูริก็แสดงให้เห็นถึงนิสัยรับผิดชอบของคนญี่ปุ่น เช่นเดียวกับนาซิสซ่าที่เป็นคนหยิ่ง ก็แสดงให้เห็นอุปนิสัยของคนฝรั่งเศสได้เป็นอย่างดี
เอาไป ๒๐ คะแนน เลยครับ
ส่วนของความรู้และคุณธรรม วรรณกรรมเรื่องนี้ถ่ายทอดความรู้ที่เกี่ยวข้องกับเรื่องของดอกไม้ ตั้งแต่เรื่องของตำนานของดอกไม้ พิษและคุณสมบัติทางยาของดอกไม้ การจัดดอกไม้ ปรัชญาและข้อคิดของดอกไม้ และบุคคลสำคัญที่มีผลงานเกี่ยวกับพืชและดอกไม้ ได้อย่างลงตัว ทำให้ผู้ที่ไม่ค่อยจะมีความรู้ในด้านดอกไม้อย่างผู้วิจารณ์ได้รับความรู้ในด้านนี้เพิ่มขึ้น
นอกเหนือจากเรื่องของความรู้แล้ว วรรณกรรมเรื่องนี้ยังได้สอดแทรกคุณธรรมและความรับผิดชอบของตัวละครในเรื่องอีกด้วย เริ่มจากทิวาเองที่เป็นผู้มีความโอบอ้อมอารีต่อสัตว์เลี้ยงของเธอ ไม่ยอมให้ใครมารังแกแมวของเธอ การช่วยเหลือยูริที่กำลังจะตัดนิ้วของตนเอง ยูริที่แสดงความรับผิดชอบจากการกระทำของเธอที่ไม่ระมัดระวังทำให้โครงกระดูกไดโนเสาร์ที่จัดแสดงอยู่ในสนามบินพังด้วยการพยายามตัดนิ้วของตนเอง เหมยฮัว สาวจีนผู้มีอุปนิสัยตรงไปตรงมาและคอยช่วยเหลือเพื่อนที่ได้รับความเดือดร้อน โรซารี่ซึ่งตอบแทนเพื่อนด้วยการมีส่วนช่วยเหลือแมวของทิวา
ครูมารีผู้ซึ่งรักษาไว้ซึ่งกฎระเบียบของโรงเรียนอย่างเคร่งครัดและยุติธรรม เป็นต้น ซึ่งในส่วนนี้ก็ทำได้ดีอีกเช่นกัน ให้ ๒๐ เต็ม ครับ
สรุปก็คือ ลา ฟลอร่าภาควรรณกรรมเยาวชนเล่มแรกนี้เปิดตัวออกมาได้ดีเยี่ยม แต่ก็ยังมีข้อบกพร่องอยู่บ้างตามที่ได้อธิบายไปข้างต้นนั่นแหละครับ ดังนั้น หวังว่า ลา ฟลอร่า ภาควรรณกรรมเยาวชนเล่มต่อ ๆ ไป จะได้ปรับปรุงแก้ไขให้ดียิ่งขึ้นครับ เป็นกำลังใจให้นะครับ
เอ้า ! la la La Flora, La Flora Let's go!
นาย วสุ สรรกำเนิด
วันจันทร์ที่ 28 ตุลาคม พ.ศ. 2556
พุทธธรรมคุ้มครองโลก : พระพุทธศาสนาคู่ประชาธิปไตย
๑) พระพุทธศาสนาอยู่คู่กับคนไทยและสังคมไทยมาเป็นเวลานับพันปีแล้ว บรรพบุรุษของเราทั้ง
พระเจ้าแผ่นดินและประชาชนต่างนับถือพระพุทธศาสนา โดยให้ความเคารพต่อพระพุทธ พระธรรม
พระสงฆ์ นำหลักธรรมมาใช้ในการดำเนินชีวิตประจำวัน เข้าวัดฟังธรรมและเข้าร่วมในพิธีกรรมต่าง ๆ ในทางพระพุทธศาสนา สังคมไทยในสมัยโบราณจึงเป็นสังคมที่ผูกพันกับพระพุทธศาสนา
พระเจ้าแผ่นดินและประชาชนต่างนับถือพระพุทธศาสนา โดยให้ความเคารพต่อพระพุทธ พระธรรม
พระสงฆ์ นำหลักธรรมมาใช้ในการดำเนินชีวิตประจำวัน เข้าวัดฟังธรรมและเข้าร่วมในพิธีกรรมต่าง ๆ ในทางพระพุทธศาสนา สังคมไทยในสมัยโบราณจึงเป็นสังคมที่ผูกพันกับพระพุทธศาสนา
๒) หลักธรรมคำสอนในพระพุทธศาสนาสอนให้บุคคลทั้งหลายละเว้นความชั่ว ทำความดี และทำจิตใจให้บริสุทธิ์ สอนในเรื่องของศีล สมาธิ ปัญญา สอนไม่ให้เบียดเบียนตนเองและผู้อื่น สอนในเรื่องพรหมวิหาร และสอนในเรื่องของความเอิ้อเฟื้อเผื่อแผ่ ในส่วนของธรรมะสำหรับผู้ปกครอง ก็มีเรื่องของทศพิธราชธรรม จักรวรรดิวัตร เป็นต้น สังคมไทยในสมัยโบราณจึงเป็นสังคมที่สงบสุข และเป็นสังคมที่ผู้คนเต็มเปี่ยมไปด้วยรอยยิ้ม จนเคยได้รับการขนานนามมา เป็นสยามเมืองยิ้ม มาแล้ว
๓) เมื่อการปกครองระบอบประชาธิปไตยมีเป้าหมายเพื่อสร้างการปกครองของประชาชน โดยประชาชน และเพื่อประชาชน การปกครองในระบอบนี้จึงได้รับการออกแบบมาเพื่อให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการปกครองให้มากที่สุด และจำกัดการใช้อำนาจของฝ่ายบริหารประเทศไม่ให้ใช้อำนาจจนเกินขอบเขต
๔) เช่นเดียวกับการปกครองในระบอบอื่น การปกครองในระบอบประชาธิปไตยก็มีเป้าหมายเพื่อสร้างสังคมที่มีความเจริญก้าวหน้า มีความสงบสุขและมีความเป็นธรรม ผู้บริหารประเทศจึงมีหน้าที่ต้องบริหารประเทศโดยอาศัยหลักธรรม หลักกฎหมาย บริหารประเทศด้วยความเอาใจใส่ ให้เกิดประโยชน์แก่ประชาชน ในขณะเดียวกันประชาชนในฐานะที่เป็นส่วนหนึ่งของสังคมก็มีหน้าที่ที่จะต้องประพฤติตนเพื่อประโยชน์ส่วนรวม มีส่วนร่วมในการปกครองและตรวจสอบการใช้อำนาจปกครอง ปฏิบัติตามกฎหมายที่ออกมาโดยถูกต้องและมีความเป็นธรรม เสียภาษีอากร เป็นทหารรับใช้ประเทศชาติ เป็นต้น
๖) การนำหลักธรรมในทางพระพุทธศาสนามาใช้กับการปกครองในระบอบประชาธิปไตยจะเสริมให้ระบอบประชาธิปไตยเป็นการปกครองที่มีความเป็นธรรมมากที่สุด ตัวอย่างของหลักธรรมในทางพระพุทธศาสนาที่สามารถนำมาใช้ควบคู่กับการปกครองในระบอบประชาธิปไตยได้ ได้แก่
๕) มีนักวิชาการหลายคนที่คัดค้านไม่ให้มีการบัญญัติรับรองให้ศาสนาพุทธเป็นศาสนาประจำชาติไว้ในรัฐธรรมนูญ และยังมีอีกหลายท่านที่มีความเห็นว่าควรจะแยกศาสนาพุทธออกจากการเมืองการปกครอง (โปรดดูบทความสัมภาษณ์ อ.วรเจตน์ ภาคีรัตน์ : อุดมการณ์รัฐและพุทธศาสนากับประชาธิปไตย - http://blogazine.in.th/blogs/buddhistcitizen/post/4054 และบทความอื่นในบล็อกของกลุ่มพุทธศาสน์ของราษฎร(buddhistcitizen)) ซึ่งข้าพเจ้าไม่เห็นด้วยกับนักวิชาการทั้งหลายเหล่านี้ เนื่องจากหลักธรรมทางพระพุทธศาสนานั้นสามารถนำมาใช้กับการปกครองในระบอบประชาธิปไตยได้
-พรหมวิหารธรรม ทศพิธราชธรรมและจักรวรรดิวัตร เป็นหลักธรรมที่กำกับให้ผู้ทำหน้าที่บริหารประเทศปกครองประเทศด้วยความเป็นธรรม ด้วยเหตุด้วยผล และด้วยสันติวิธี มีไมตรีต่อประชาชน
-กุศลกรรมบท ๑๐ เป็นหลักธรรมที่คอยกำกับไม่ให้ผู้บริหารประเทศกระทำหรือพูดในสิ่งที่ก่อให้เกิดผลร้ายต่อสังคม ยกตัวอย่างเช่น หากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรพูดจาแต่ในสิ่งที่เป็นความจริง พูดแต่ในสิ่งที่มีประโยชน์ เป็นไปตามหลักวิชา ใช้วาจาที่สุภาพ ไม่ใช้วาจาส่อเสียดในการประชุมรัฐสภา รวมความว่าเป็นการปฏิบัติตามวจีสุจริต ประชาชนก็จะได้รับประโยชน์จากการทำหน้าที่ของนักการเมืองที่ได้รับเลือกตั้งมา
-ขันติ โสรัจจะ เป็นหลักธรรมในทางพระพุทธศาสนาที่เหมาะสมกับการปกครองในระบอบประชาธิปไตยมาก เนื่องจากในการปกครองระบอบประชาธิปไตยนั้น จะต้องถือตามฝ่ายเสียงข้างมาก ในขณะที่ให้ความเคารพต่อการตัดสินใจและให้ความคุ้มครองฝ่ายเสียงข้างน้อย และรู้จักการแก้ไขปัญหาด้วยสันติวิธี ซึ่งสิ่งเหล่านี้จักต้องอาศัยความอดทนอดกลั้นและความสงบเสงี่ยมเป็นอย่างมาก ความขัดแย้งทางการเมืองทั้งหลายในประวัติศาสตร์ของประเทศไทย ทั้งในกรณีของเหตุการณ์สังหารหมู่เมื่อวันที่ ๖ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๑๙ การสลายการชุมนุมเมื่อช่วงเดือนพฤษภาคมปี พ.ศ. ๒๕๓๕ และปี พ.ศ. ๒๕๕๓ ตลอดจนเหตุการณ์ปะทะกันระหว่างผู้ชุมนุมทางการเมืองทั้งหลายเมื่อปี พ.ศ. ๒๕๕๑ นั้น เป็นเพราะผู้คนในสังคมไทยขาดหลักธรรมทั้งสองประการนั่นเอง
-ฆราวาสธรรมและเบญจศีลเบญจธรรม เป็นหลักธรรมสำหรับผู้บริหารประเทศทั้งฝ่ายนิติบัญญัติ บริหาร ตุลาการ ฝ่ายปกครองและประชาชนให้ดำเนินการในทางการเมืองด้วยความซื่อสัตย์สุจริต ด้วยความอดทนอดกลั้น ด้วยความเสียสละเพื่อประโยชน์ส่วนรวม ไม่เบียดเบียนซึ่งกันและกันในทางการเมือง ไม่ใช่เล่ห์เหลี่ยมในการดำเนินการทางการเมืองการปกครอง ในขณะที่ประชาชนก็ต้องมีความซื่อสัตย์สุจริต ไม่ซื้อสิทธิขายเสียง เป็นต้น
-อปริหานิยธรรม หลักธรรมที่ส่งเสริมในเรื่องของการปกครองแบบสามัคคี มีวินัย ให้ความเคารพต่อผู้ใหญ่ สตรี และตัวบทกฎหมาย ซึ่งสอดคล้องกับหลักการในการปกครองระบอบประชาธิปไตยซึ่งให้ความสำคัญกับมนุษย์และหลักนิติรัฐ-มงคลสูตร เป็นหลักธรรมอีกชุดหนึ่งที่สามารถนำมาใช้ในการปกครองในระบอบนี้ได้ เช่น
- การไม่คบคนพาล และการคบหาบัณฑิต ก็สามารถนำมาใช้ในการเลือกตั้งได้ โดยไม่เลือกคนที่มีความประพฤติเป็นคนพาลให้เป็นผู้แทนของประชาชน หรือผู้แทนในท้องถิ่น แต่ให้เลือกคนที่มีความซื่อสัตย์สุจริต มีความรู้ความสามารถ และมีความเสียสละไปทำหน้าที่ในการบริหารประเทศ
- การมีวินัยสำหรับประชาชนและผู้บริหารประเทศในการเคารพในปฏิบัติตามกฎหมายที่ออกมาโดยถูกต้องและมีความเป็นธรรม จะช่วยให้ผู้คนในสังคมเป็นผู้ที่ยึดมั่นในระเบียบแบบแผน และเป็นการส่งเสริมความเสมอภาคในทางกฎหมาย อันสอดคล้องกับหลักนิติรัฐอีกด้วย
- การทำงานโดยไม่คั่งค้างอากูล เหมาะสำหรับผู้บริหารประเทศที่มีภารกิจมากมายที่จะต้องจัดการให้เสร็จทั้งนี้ก็เพื่อความเจริญของประเทศชาติ และเพื่อความสุขของประชาชนนั่นเอง
-อคติ ๔ เป็นมาตรที่ประชาชนสามารถใช้ในการตัดสินได้ว่าการดำเนินการทางการเมือง
ทั้งการตรากฎหมาย (ฝ่ายนิติบัญญัติ) การบริหารประเทศของฝ่ายรัฐบาล และการวินิจฉัยอรรถคดีของศาล (ฝ่ายตุลาการ) และการทำหน้าที่ขององค์กรอิสระทั้งหลาย ว่าเป็นไปด้วยความเที่ยงธรรมหรือไม่
ทั้งการตรากฎหมาย (ฝ่ายนิติบัญญัติ) การบริหารประเทศของฝ่ายรัฐบาล และการวินิจฉัยอรรถคดีของศาล (ฝ่ายตุลาการ) และการทำหน้าที่ขององค์กรอิสระทั้งหลาย ว่าเป็นไปด้วยความเที่ยงธรรมหรือไม่
-ฯลฯ
๗) ดร.ปรีดี พนมยงค์ หนึ่งในคณะผู้เปลี่ยนแปลงการปกครองได้เคยกล่าวสุนทรพจน์ในรัฐสภามีใจความตอนหนึ่งที่กล่าวไว้ว่า "...ระบอบประชาธิปไตยนั้น เราหมายถึงประชาธิปไตยอันมีระเบียบตามกฎหมายและศีลธรรม และความซื่อสัตย์สุจริต ไม่ใช่ประชาธิปไตยอันไม่มีระเบียบ หรือประชาธิปไตยที่ไร้ศีลธรรม เช่น การใช้สิทธิเสรีภาพอันมีแต่จะให้เกิดความปั่นป่วน ความไม่สงบเรียบร้อย ความเสื่อมศีลธรรม ระบอบชนิดนี้เรียกว่า อนาธิปไตย หาใช่ประชาธิปไตยไม่ ...ระบอบประชาธิปไตยจะมั่นคงอยู่ได้ ต้องประกอบด้วยกฎหมาย ศีลธรรม และความซื่อสัตย์สุจริต หรือในครั้งโบราณกาลเรียกว่าการปกครองโดยสามัคคีธรรม การใช้สิทธิโดยไม่มีขอบเขตภายใต้กฎหมายหรือศีลธรรม หรือใช้สิทธิโดยไม่สุจริต ไม่ใช่หลักของประชาธิปไตย... " [๑] ซึ่งได้กล่าวมาแล้วว่าหลักธรรมทางพระพุทธศาสนานั้นก็มีเรื่องของศีลและเรื่องของความซื่อสัตย์สุจริตอยู่ด้วย
๘) ในตราของมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ซึ่งเป็นมหาวิทยาลัยที่ก่อตั้งขึ้นหลังจากการเปลี่ยนแปลงการปกครอง ก็เป็นรูปธรรมจักรคู่กับพานรัฐธรรมนูญ อันแสดงให้เห็นถึงการใช้หลักธรรมทางพระพุทธศาสนาควบคู่กับการปกครองโดยอาศัยกฎหมาย ซึ่งจะแยกจากกันไม่ได้นั่นเอง [๒]
๘) ในตราของมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ซึ่งเป็นมหาวิทยาลัยที่ก่อตั้งขึ้นหลังจากการเปลี่ยนแปลงการปกครอง ก็เป็นรูปธรรมจักรคู่กับพานรัฐธรรมนูญ อันแสดงให้เห็นถึงการใช้หลักธรรมทางพระพุทธศาสนาควบคู่กับการปกครองโดยอาศัยกฎหมาย ซึ่งจะแยกจากกันไม่ได้นั่นเอง [๒]
๙) จากที่อธิบายมาข้างต้นแสดงให้เห็นว่า หลักธรรมทางพระพุทธศาสนาไม่ก่อให้เกิดความเสียหายต่อสังคมหรือเป็นปฏิปักษ์ต่อการปกครองในระบอบประชาธิปไตยแต่อย่างใด ในทางตรงกันข้าม
พระพุทธศาสนานั้นมีหลักธรรมที่ส่งเสริม สนับสนุนการปกครองด้วยความเป็นธรรม ด้วยสันติวิธี ด้วยกฎหมายที่มีความเป็นธรรมและด้วยการให้ความสำคัญต่อมนุษย์ทุกคน อันสอดคล้องกับหลักนิติรัฐ
หลักสิทธิมนุษยชน ศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์และหลักความเสมอภาค ซึ่งเป็นหลักการที่สำคัญในการปกครองระบอบประชาธิปไตยนั่นเอง ดังนั้น การบัญญัติให้ศาสนาพุทธเป็นศาสนาประจำชาติก็ดี การออกกฎหมายเพื่อปกป้องคุ้มครองและส่งเสริมพระพุทธศาสนาก็ดี จึงเป็นสิ่งที่กระทำได้
พระพุทธศาสนานั้นมีหลักธรรมที่ส่งเสริม สนับสนุนการปกครองด้วยความเป็นธรรม ด้วยสันติวิธี ด้วยกฎหมายที่มีความเป็นธรรมและด้วยการให้ความสำคัญต่อมนุษย์ทุกคน อันสอดคล้องกับหลักนิติรัฐ
หลักสิทธิมนุษยชน ศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์และหลักความเสมอภาค ซึ่งเป็นหลักการที่สำคัญในการปกครองระบอบประชาธิปไตยนั่นเอง ดังนั้น การบัญญัติให้ศาสนาพุทธเป็นศาสนาประจำชาติก็ดี การออกกฎหมายเพื่อปกป้องคุ้มครองและส่งเสริมพระพุทธศาสนาก็ดี จึงเป็นสิ่งที่กระทำได้
๑๐) เมื่อหลักธรรมในทางพระพุทธศาสนานั้นส่งเสริม สนับสนุนการปกครองในระบอบประชาธิปไตย ผู้ที่เลื่อมใสในการปกครองระบอบประชาธิปไตย จึงควรสนับสนุนให้พระพุทธศาสนาได้รับการรับรองไว้ในรัฐธรรมนูญ และกฎหมายต่าง ๆ และควรสนับสนุนให้มีการนำหลักธรรมทางพระพุทธศาสนามาใช้ควบคู่กับหลักนิติรัฐ หลักสิทธิมนุษยชน และหลักความเสมอภาค เพื่อให้การปกครองในระบอบประชาธิปไตยเป็นการปกครองของประชาชน โดยประชาชน และเพื่อประโยชน์สุขของประชาชน โดยแท้จริง
อ้างอิง
[๑] วรรคสอง ของสุนทรพจน์ของนายปรีดี พนมยงค์ แสดงในสภาผู้แทนราษฎร วันที่ ๗ พฤษภาคม ๒๔๘๙ , เอกสารทางราชการของกรมโฆษณาการ ๘ พ.ค. ๒๔๘๙
http://www.pridiinstitute.com/autopage/show_page.php?h=11&s_id=12&d_id=12
[๒] ดูความหมายของตราธรรมศาสตร์ได้ในสัญลักษณ์ประจำมหาวิทยาลัย http://th.wikipedia.org/wiki/มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
วันเสาร์ที่ 12 ตุลาคม พ.ศ. 2556
วาทะสะกิดใจ ตอน ประชาธิปไตย กฎหมาย และศีลธรรม
...ระบอบประชาธิปไตยจะมั่นคงอยู่ได้ต้องประกอบด้วยกฎหมาย ศีลธรรม และความซื่อสัตย์สุจริต หรือในครั้งโบราณกาลเรียกว่าการปกครองโดยสามัคคีธรรม การใช้สิทธิโดยไม่มีขอบเขตภายใต้กฎหมายหรือศีลธรรมหรือใช้สิทธิโดยไม่สุจริต ไม่ใช่หลักของประชาธิปไตย...
บางตอนจาก สุนทรพจน์ของนายปรีดี พนมยงค์ (ย่อหน้าที่สอง
บรรทัดที่ ๗ - ๙)
แสดงในสภาผู้แทนราษฎร วันที่ ๗ พฤษภาคม ๒๔๘๙
เอกสารทางราชการของกรมโฆษณาการ ๘ พฤษภาคม ๒๔๘๙(๑)
เป็นที่ยอมรับกันในปัจจุบันว่า การปกครองในระบอบประชาธิปไตย คือ การปกครองของประชาชน โดยประชาชน และเพื่อประชาชน
การปกครองในระบอบนี้ เป็นการปกครองที่จำกัดการใช้อำนาจของฝ่ายบริหารปกครองประเทศ โดยการแยกอำนาจอธิปไตยออกเป็น ๓ ฝ่าย จำกัดระยะเวลาการดำรงตำแหน่งของฝ่ายรัฐบาล สร้างระบบในการควบคุมตรวจสอบการทำงานของแต่ละฝ่ายและในขณะเดียวกันก็รับรองสิทธิเสรีภาพแก่ประชาชนมากกว่าการปกครองในระบอบอื่น อย่างไรก็ตาม แม้ว่าจะมีการให้เสรีภาพแก่ประชาชนอย่างกว้างขวาง แต่การปกครองในระบอบประชาธิปไตยนี้ก็มิได้ให้ประชาชนมีเสรีภาพโดยไม่มีขอบเขตเอาเสียเลย การจำกัดสิทธิเสรีภาพเพื่อป้องกันการกระทำตามอำเภอใจนั้น ยังคงมีอยู่ โดยปรากฏอยู่ในรูปของกฎหมายประการหนึ่ง และปรากฏอยู่ในรูปของศีลธรรมอีกประการหนึ่ง
สังคมประชาธิปไตยต้องมีกฎหมาย
มีภาษิตกฎหมายที่บอกว่า "ที่ใดมีสังคม ที่นั่นมีกฎหมาย" (Ubi Societas Ibi Jus)(๒) ทั้งนี้ เพราะว่ากฎหมายนั้น เป็นกติกาสำหรับควบคุมพฤติกรรมของบุคคลในสังคมไม่ให้ล่วงละเมิดสิทธิของบุคคลอื่น หากสังคมใดไม่มีกติกาสำหรับการอยู่ร่วมกัน สังคมนั้นก็จะเต็มไปด้วยบุคคลซึ่งมีการกระทำที่เอาแต่ได้โดยไม่คำนึงถึงความเดือดร้อนของบุคคลอื่น และเต็มไปด้วยความประพฤติที่ไม่มีหลักเกณฑ์ที่แน่นอน ซึ่งจะค่อย ๆ กัดกร่อนสังคมจนทำให้สังคมนั้นถึงคราวล่มสลายลงในที่สุด กฎหมายจึงมีความจำเป็นสำหรับสังคมทุกสังคม ยิ่งในสังคมประชาธิปไตยด้วยแล้ว ยิ่งจำเป็นต้องมีกฎหมาย เพราะถือการปกครองโดยหลักนิติรัฐ (Rechtsstaat) และนิติธรรม (Rule of Law) ไม่ใช่ถือหลักการกระทำตามอำเภอใจ
แต่ทั้งนี้ กฎหมายที่จะเหมาะสมกับสังคมประชาธิปไตยนั้นก็จะต้องผ่านกระบวนการตรากฎหมายอย่างถูกต้องตามขั้นตอนตามกฎหมาย ไม่มีเนื้อหาที่ขัดต่อรัฐธรรมนูญอันถือเป็นกฎหมายสูงสุด และจะต้องเป็นกฎหมายที่มีความเป็นธรรมด้วย
และเมื่อมีกฎหมายที่มีความเหมาะสมกับสังคมประชาธิปไตยแล้ว ผู้คนในสังคมนั้นทั้งประชาชนก็ดี หรือผู้บริหารบ้านเมืองก็ดี ก็มีหน้าที่ที่จะต้องปฏิบัติตามกฎหมายดังกล่าว เพื่อความสงบเรียบร้อยในสังคม
แต่ทั้งนี้ กฎหมายที่จะเหมาะสมกับสังคมประชาธิปไตยนั้นก็จะต้องผ่านกระบวนการตรากฎหมายอย่างถูกต้องตามขั้นตอนตามกฎหมาย ไม่มีเนื้อหาที่ขัดต่อรัฐธรรมนูญอันถือเป็นกฎหมายสูงสุด และจะต้องเป็นกฎหมายที่มีความเป็นธรรมด้วย
และเมื่อมีกฎหมายที่มีความเหมาะสมกับสังคมประชาธิปไตยแล้ว ผู้คนในสังคมนั้นทั้งประชาชนก็ดี หรือผู้บริหารบ้านเมืองก็ดี ก็มีหน้าที่ที่จะต้องปฏิบัติตามกฎหมายดังกล่าว เพื่อความสงบเรียบร้อยในสังคม
สังคมประชาธิปไตยต้องมีศีลธรรม
เนื่องจากหลักในทางศีลธรรมนั้นเป็นหลักปฏิบัติสำหรับการอยู่ร่วมกันอย่างสันติสุขในสังคมคล้ายกับกฎหมาย และยังเป็นที่มาของกฎหมายประการหนึ่งด้วย(๓) สังคมที่ผู้คนปฏิบัติตามหลักศีลธรรมย่อมเป็นสังคมที่สงบสุข เพราะทุกคนจะไม่ล่วงละเมิดสิทธิของบุคคลอื่น ไม่ก่อความวุ่นวายให้กับสังคม
ไม่ทำการทุจริตคดโกง ฉ้อราษฎร์บังหลวง ไม่ใช้ความรุนแรงในการแก้ไขปัญหา ไม่ใส่ร้ายป้ายสีกัน ไม่เพิกเฉยในความทุกข์ของบุคคลอื่น ไม่เลือกคนพาลมาเป็นผู้บริหารประเทศ และมีความรับผิดชอบต่อส่วนรวม การนำหลักเกณฑ์ในทางศีลธรรม โดยเฉพาะศีลธรรมในทางพระพุทธศาสนา เช่น เบญจศีล เบญจธรรม กุศลกรรมบท สังคหวัตถุธรรม ฆราวาสธรรม มาบังคับใช้ในสังคมประชาธิปไตยย่อมเป็นการช่วยให้สังคมประชาธิปไตยมีความผาสุกร่มเย็นด้วยเหตุผลดังกล่าวมาข้างต้น ดังนั้น แนวคิดที่ให้แยกหลักศีลธรรมหรือศาสนาออกจากการเมืองการปกครองในระบอบประชาธิปไตยก็ดี แนวคิดในการลดหรือไม่ให้ความสำคัญกับหลักศีลธรรมและศาสนาโดยอ้างว่าเป็นการขัดต่อหลักเสรีภาพและหลักประชาธิปไตยก็ดี จึงเป็นแนวคิดที่แปลกประหลาด
ไม่ทำการทุจริตคดโกง ฉ้อราษฎร์บังหลวง ไม่ใช้ความรุนแรงในการแก้ไขปัญหา ไม่ใส่ร้ายป้ายสีกัน ไม่เพิกเฉยในความทุกข์ของบุคคลอื่น ไม่เลือกคนพาลมาเป็นผู้บริหารประเทศ และมีความรับผิดชอบต่อส่วนรวม การนำหลักเกณฑ์ในทางศีลธรรม โดยเฉพาะศีลธรรมในทางพระพุทธศาสนา เช่น เบญจศีล เบญจธรรม กุศลกรรมบท สังคหวัตถุธรรม ฆราวาสธรรม มาบังคับใช้ในสังคมประชาธิปไตยย่อมเป็นการช่วยให้สังคมประชาธิปไตยมีความผาสุกร่มเย็นด้วยเหตุผลดังกล่าวมาข้างต้น ดังนั้น แนวคิดที่ให้แยกหลักศีลธรรมหรือศาสนาออกจากการเมืองการปกครองในระบอบประชาธิปไตยก็ดี แนวคิดในการลดหรือไม่ให้ความสำคัญกับหลักศีลธรรมและศาสนาโดยอ้างว่าเป็นการขัดต่อหลักเสรีภาพและหลักประชาธิปไตยก็ดี จึงเป็นแนวคิดที่แปลกประหลาด
การใช้สิทธิโดยไม่มีขอบเขตหรือใช้สิทธิโดยไม่สุจริต ไม่ใช่หลักของประชาธิปไตย
ทั้งนี้ เพราะสิทธินั้นเป็นประโยชน์ที่บุคคลมีความชอบธรรมที่จะได้รับซึ่งกฎหมายรับรองให้(๔) กล่าวคือ สิทธินั้นจะต้องเป็นความชอบธรรม เป็นความถูกต้อง ถ้าหากการกระทำที่เป็นการใช้สิทธิในสิ่งที่กฎหมายไม่ได้รับรองก็ดี หรือใช้สิทธิโดยวิธีการที่ไม่ชอบธรรมแล้ว (อันอาจถือว่าไม่มีสิทธิ)(๕) การกระทำดังกล่าวย่อมจะก่อให้เกิดผลเสียหายต่อส่วนรวมเป็นอย่างมาก ตัวอย่างเช่น กลุ่มบุคคลที่ใช้สิทธิในการชุมนุมประท้วงโดยไม่สนใจวิธีการ สถานที่ หรือระยะเวลา ทำการปิดถนนประท้วงตลอดเวลา ใช้เครื่องขยายเสียงปราศัยด้วยถ้อยคำหยาบคายอยู่ตลอดเวลา ย่อมทำให้บุคคลอื่นที่ไม่ได้เข้าร่วมประท้วงได้รับความเดือดร้อน เป็นการใช้กฎหมู่อยู่เหนือกฎหมาย เป็นต้น ซึ่งการใช้สิทธิโดยไม่มีขอบเขตหรือการใช้โดยไม่สุจริตนี้ย่อมไม่ส่งเสริมให้ประชาชนมีความรับผิดชอบต่อสังคม หรือเคารพในสิทธิเสรีภาพของบุคคลอื่น และเป็นการสร้างภาระให้กับสังคม ซึ่งขัดกับหลักการและแนวคิดในระบอบประชาธิปไตยซึ่งถือเอาประโยชน์ของประชาชนเป็นเป้าหมายหลัก
สรุป
ในสังคมประชาธิปไตยนั้นประชาชนจักต้องมีสิทธิและเสรีภาพ แต่สิทธิและเสรีภาพดังกล่าวก็จักต้องมีขอบเขตโดยอยู่ภายใต้หลักเกณฑ์ของกฎหมายที่ตราขึ้นโดยถูกต้องตามระบบของการปกครองในระบอบประชาธิปไตยและมีความเป็นธรรม และต้องอยู่ภายใต้หลักเกณฑ์ของศีลธรรมด้วย หากสังคมใดที่มีแต่บุคคลที่ใช้สิทธิและเรียกร้องหาแต่เสรีภาพโดยไม่ยอมปฏิบัติหน้าที่ตามที่กฎหมายกำหนดแล้ว ย่อมเป็นการขัดต่อหลักการของการปกครองในระบอบประชาธิปไตยที่ถือว่าบุคคลทุกคนมีความเสมอภาคกันในสิทธิและหน้าที่ตามกฎหมาย(๖) ดังนั้น ประชาชนในสังคมประชาธิปไตยจึงต้องเคารพและปฏิบัติตามกฎหมายและหลักของศีลธรรมอันดี เพื่อให้สังคมมีความสงบสุขร่มเย็นและก้าวหน้านั่นเอง
อ้างอิง
(๑) http://www.pridiinstitute.com/autopage/show_page.php?h=11&s_id=12&d_id=12
(๒) สมยศ เชื้อไทย,ผศ. คำอธิบายวิชากฎหมายแพ่ง : หลักทั่วไป เล่ม ๑. พิมพ์ครั้งที่ ๖ มิถุนายน ๒๕๔๓ บทที่ ๑ ,หน้า ๓๓.
(๓) เพิ่งอ้าง บทที่ ๑ ส่วนที่ ๒ จากศีลธรรมไปสู่กฎหมาย หน้า ๔๑ - ๔๔.
(๔) อ้างแล้ว (๒) บทที่ ๖ ส่วนที่ ๑ ความหมายของสิทธิ หน้าที่และคำอื่น ๆ ที่คล้ายคลึง หน้า ๑๒๑.
(๕) โปรดดูมาตรา ๔๒๑ แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์
สรุป
ในสังคมประชาธิปไตยนั้นประชาชนจักต้องมีสิทธิและเสรีภาพ แต่สิทธิและเสรีภาพดังกล่าวก็จักต้องมีขอบเขตโดยอยู่ภายใต้หลักเกณฑ์ของกฎหมายที่ตราขึ้นโดยถูกต้องตามระบบของการปกครองในระบอบประชาธิปไตยและมีความเป็นธรรม และต้องอยู่ภายใต้หลักเกณฑ์ของศีลธรรมด้วย หากสังคมใดที่มีแต่บุคคลที่ใช้สิทธิและเรียกร้องหาแต่เสรีภาพโดยไม่ยอมปฏิบัติหน้าที่ตามที่กฎหมายกำหนดแล้ว ย่อมเป็นการขัดต่อหลักการของการปกครองในระบอบประชาธิปไตยที่ถือว่าบุคคลทุกคนมีความเสมอภาคกันในสิทธิและหน้าที่ตามกฎหมาย(๖) ดังนั้น ประชาชนในสังคมประชาธิปไตยจึงต้องเคารพและปฏิบัติตามกฎหมายและหลักของศีลธรรมอันดี เพื่อให้สังคมมีความสงบสุขร่มเย็นและก้าวหน้านั่นเอง
อ้างอิง
(๑) http://www.pridiinstitute.com/autopage/show_page.php?h=11&s_id=12&d_id=12
(๒) สมยศ เชื้อไทย,ผศ. คำอธิบายวิชากฎหมายแพ่ง : หลักทั่วไป เล่ม ๑. พิมพ์ครั้งที่ ๖ มิถุนายน ๒๕๔๓ บทที่ ๑ ,หน้า ๓๓.
(๓) เพิ่งอ้าง บทที่ ๑ ส่วนที่ ๒ จากศีลธรรมไปสู่กฎหมาย หน้า ๔๑ - ๔๔.
(๔) อ้างแล้ว (๒) บทที่ ๖ ส่วนที่ ๑ ความหมายของสิทธิ หน้าที่และคำอื่น ๆ ที่คล้ายคลึง หน้า ๑๒๑.
(๕) โปรดดูมาตรา ๔๒๑ แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์
(๖) มาตรา ๓๐ ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๕๐
สมัครสมาชิก:
ความคิดเห็น (Atom)